Artful Paths to a Sustainable Park: Nature Based Solutions for Water in Urban Spaces

Ομάδα: The Splash Team

Εκπαιδευτικοί: Αρκουλή Ανθή, Λιάπη Αγγελική, Τσαπάρα Μαρία, Μπούκα Χριστίνα, Λεωνή Ηλιοπούλου, Εύα Ζησοπούλου

Η φιλοσοφία του έργου

Το έργο «Artful Paths to a Sustainable Park» αποτελεί μια συνεργατική δράση STEAM τριών νηπιαγωγείων (2ο Νηπιαγωγείο Λυκόβρυσης, 11ο Πειραματικό Νηπιαγωγείο Αλίμου, Νηπιαγωγείο Νέας Πεντέλης), η οποία θεμελιώνεται στην παιδαγωγική αξία της κοινής διερεύνησης ενός αυθεντικού προβλήματος μέσα από διαφορετικές τοπικές αφετηρίες. Κάθε σχολείο ξεκίνησε το ταξίδι του από τη δική του πραγματικότητα, τα παιδιά της Λυκόβρυσης προβληματίστηκαν για τη ροή του νερού μέσα στην πόλη τους, τα παιδιά του Αλίμου διερεύνησαν το πώς το νερό της βροχής καταλήγει στη θάλασσα και τα παιδιά της Νέας Πεντέλης παρατήρησαν φωτογραφίες από το δάσος της περιοχής τους πριν και μετά τη φωτιά. Οι τρεις αυτές αφετηρίες, ο αστικός ιστός, η ακτή και το καμένο βουνό,  συνθέτουν στην πραγματικότητα τα διαδοχικά στάδια της ίδιας διαδρομής που ακολουθεί το νερό της βροχής. Μέσα από την ευαισθητοποίηση και τον προβληματισμό που αναπτύχθηκε σε κάθε τάξη αναδύθηκε ο κοινός προβληματισμός, ότι όλοι/ες σε όποια γειτονιά κι αν ζούμε, αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα των πλημμυρών, και το ερώτημα που γεννήθηκε ήταν κοινό, τι μπορούμε να κάνουμε εμείς για αυτό.

Το έργο απαντά στο ερώτημα αυτό αξιοποιώντας τη μεθοδολογία του μηχανικού σχεδιασμού (Engineering Design Process) και τη σχεδιαστική σκέψη, τις αρχές των Λύσεων Βασισμένων στη Φύση (Nature Based Solutions), την παιδαγωγική προσέγγιση Reggio Emilia, καθώς και τις ανοιχτές τεχνολογίες και την εκπαιδευτική ρομποτική, σε πλήρη συστοιχία με το Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση. Η φιλοσοφία του έργου συμπυκνώνεται στην πεποίθηση ότι τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας δεν μαθαίνουν απλώς για την κλιματική αλλαγή, αλλά μπορούν να σκεφτούν, να σχεδιάσουν και να προτείνουν λύσεις ως μικροί μηχανικοί, ασκώντας έμπρακτα την ιδιότητα του ενεργού πολίτη.

 

Στόχοι του έργου

Κεντρικός σκοπός του έργου είναι τα παιδιά να κατανοήσουν τη σχέση μεταξύ δάσους, εδάφους, όμβριων υδάτων και αστικού χώρου και να σχεδιάσουν, ακολουθώντας τα βήματα του μηχανικού σχεδιασμού, μια δική τους λύση για τη βιώσιμη διαχείριση του νερού της βροχής. Ειδικότερα, επιδιώκεται τα παιδιά 

• αναπτύξουν βασική κατανόηση εννοιών που σχετίζονται με τον κύκλο του νερού, τη διαχείριση των όμβριων υδάτων και τον ρόλο της φυτοκάλυψης στη ρύθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων
• διερευνήσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών, όπως η μείωση της φυτοκάλυψης και ο αυξημένος κίνδυνος πλημμυρικών φαινομένων
• εξοικειωθούν με τις λύσεις βασισμένες στη φύση (Natural Based Solutions – NBS)και με παραδείγματα αστικού σχεδιασμού, όπως οι πλατείες νερού
• καλλιεργήσουν δεξιότητες παρατήρησης, πειραματισμού, διατύπωσης ερωτημάτων και εξαγωγής συμπερασμάτων, μέσα από ανοιχτές, βιωματικές δραστηριότητες
• αναπτύξουν δημιουργική και κριτική σκέψη, αξιοποιώντας πολλαπλούς τρόπους έκφρασης («εκατό γλώσσες του παιδιού»), όπως η κατασκευή, το σχέδιο, η αφήγηση και το παιχνίδι ρόλων
• ενισχύσουν δεξιότητες συνεργασίας, επικοινωνίας και συλλογικής λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο ομαδικών δραστηριοτήτων
• καλλιεργήσουν πρώιμες δεξιότητες υπολογιστικής και χωρικής σκέψης μέσω δραστηριοτήτων εκπαιδευτικής ρομποτικής και απλού προγραμματισμού,
• αναπτύξουν στάσεις περιβαλλοντικής υπευθυνότητας, κοινωνικής συμμετοχής και ενεργού πολιτειότητας από την προσχολική ηλικία.

Παράλληλα, σε επίπεδο δικτύου σχολείων, το έργο στοχεύει στην ανάδειξη του κοινού χαρακτήρα των περιβαλλοντικών προκλήσεων μέσα από τις διαφορετικές τοπικές εμπειρίες των τριών νηπιαγωγείων.

Τα πέντε βήματα της σχεδιαστικής σκέψης

1ο Βήμα: Ενσυναίσθηση (Empathize)

Τα παιδιά παρατήρησαν εικόνες από το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, συζήτησαν προσωπικές εμπειρίες και διερεύνησαν τις συνέπειες των πλημμυρών και των πυρκαγιών. Μέσα από παρατήρηση, διάλογο και πειραματισμό κατανόησαν τις ανάγκες του περιβάλλοντος και της κοινότητάς τους.

2ο Βήμα: Ορισμός του προβλήματος (Define)

Τα παιδιά διαμόρφωσαν τον κοινό προβληματισμό τους σχετικά με τη διαχείριση του νερού της βροχής και τον κίνδυνο πλημμυρών. Κατέληξαν στο ερώτημα: «Πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν χώρο που να βοηθά στη διαχείριση του νερού και να αποτρέπει τις πλημμύρες;».

3ο Βήμα: Ιδεασμός (Ideate)

Γνωρίζοντας τις Πλατείες Νερού και άλλες Λύσεις Βασισμένες στη Φύση, τα παιδιά εργάστηκαν σε ομάδες, κατέθεσαν ιδέες, σχεδίασαν πιθανές λύσεις και επέλεξαν συνεργατικά τα χαρακτηριστικά που θα ενσωμάτωναν στη δική τους πρόταση.

4ο Βήμα: Πρωτοτυποποίηση (Prototype)

Οι ιδέες μετατράπηκαν σε τρισδιάστατες μακέτες. Τα παιδιά ανέλαβαν ρόλους μηχανικών, αρχιτεκτόνων και κηπουρών, κατασκευάζοντας ένα πρωτότυπο μιας βιώσιμης Πλατείας Νερού που συνδύαζε χώρους παιχνιδιού, πράσινες ζώνες και υποδομές διαχείρισης του νερού.

5ο Βήμα: Δοκιμή και Διάχυση (Test & Share)

Τα παιδιά δοκίμασαν τις μακέτες τους προσομοιώνοντας βροχόπτωση, αξιολόγησαν τη λειτουργικότητά τους και πραγματοποίησαν βελτιώσεις. Στη συνέχεια παρουσίασαν το έργο τους στους γονείς, απέστειλαν ψηφιακό υλικό με τα αποτελέσματα της δράσης, δημοσίευσαν άρθρα στις ιστοσελίδες των σχολείων και προχώρησαν στη διάχυση των αποτελεσμάτων μέσω κοινωνικών δικτύων και της συμμετοχής στο 4ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο «Οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης στην Εκπαίδευση».

 

Αναλυτική περιγραφή της υλοποίησης

Η υλοποίηση οργανώθηκε σε τέσσερα εργαστήρια που ακολουθούν τα βήματα του μηχανικού σχεδιασμού, προσδιορίζω το πρόβλημα, φαντάζομαι και ερευνώ, σχεδιάζω και κατασκευάζω, δοκιμάζω, βελτιώνω και κοινοποιώ.

1ο Βήμα: Ενσυναίσθηση (Empathize)

Η πρώτη φάση της κοινής διερεύνησης επικεντρώθηκε στην κατανόηση και τον προσδιορισμό του προβλήματος. Αφετηρία αποτέλεσε η παρατήρηση αυθεντικού φωτογραφικού υλικού από το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον των παιδιών, όπως εικόνες της γειτονιάς τους, του δάσους της Πεντέλης πριν και μετά την πυρκαγιά, πλημμυρισμένων δρόμων, πάρκων και πεζοδρομίων. Μέσα από τη ρουτίνα σκέψης «Βλέπω – Σκέφτομαι – Αναρωτιέμαι», τα παιδιά κλήθηκαν να παρατηρήσουν προσεκτικά, να εκφράσουν σκέψεις και συναισθήματα και να διατυπώσουν ερωτήματα σχετικά με όσα έβλεπαν. Ερωτήσεις όπως «Τι άλλαξε στο βουνό μετά τη φωτιά;», «Πού πηγαίνει το νερό όταν βρέχει;», «Πώς φτάνει το νερό στο σπίτι μας;» και «Τι μπορεί να συμβεί αν βρέξει πολύ μετά από μια πυρκαγιά;» λειτούργησαν ως αφετηρία για την ανάπτυξη υποθέσεων και τον κοινό προβληματισμό των παιδιών.

Αξιοποιώντας τη ρουτίνα σκέψης

Καθοριστικό στοιχείο της διερεύνησης υπήρξε η σύνδεση με αυθεντικά βιώματα. Στο Νηπιαγωγείο Νέας Πεντέλης, τα παιδιά ανακάλεσαν ένα περιστατικό κατά το οποίο νερά έσταζαν από το ταβάνι του σχολείου μετά από έντονη βροχόπτωση. Στο 2ο Νηπιαγωγείο Λυκόβρυσης, η ενασχόληση με τη διαδρομή του νερού μέσα από το εκπαιδευτικό υλικό της ΕΥΔΑΠ «Το Ταξίδι του Σταγονούλη», την παρατήρηση φωτογραφιών από το Φράγμα του Μαραθώνα και τη λίμνη της Υλίκης, καθώς και τη μοντελοποίηση ενός δικτύου σωληνώσεων, οδήγησε τα παιδιά να παρατηρήσουν ότι όταν οι αγωγοί δεν είναι σωστά συνδεδεμένοι το νερό υπερχειλίζει και συγκεντρώνεται σε διάφορα σημεία. 

Ο δρόμος του νερού. Από τις φυσικές δεξαμενές στο σπίτι μας.

Η παρατήρηση αυτή συνδέθηκε άμεσα με τις νερολακούβες που εμφανίζονται στην αυλή του σχολείου μετά από δυνατή βροχή. Αντίστοιχα, τα παιδιά του 11ου Πειραματικού Νηπιαγωγείου Αλίμου αξιοποίησαν προηγούμενες γνώσεις τους σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές και προβληματίστηκαν για το πού καταλήγει το νερό όταν δεν υπάρχουν δέντρα και βλάστηση. Παράλληλα, ανακάλεσαν εμπειρίες από την αυλή του σχολείου τους, όπου είχαν παρατηρήσει ότι σε σημεία χωρίς χώμα ή φυτά το νερό λιμνάζει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τι συμβαίνει όταν δεν υπάρχουν δέντρα; Που πάει το νερό της βροχής;

2ο Βήμα: Ορισμός του προβλήματος (Define)

Παρότι οι αφετηρίες ήταν διαφορετικές, τα παιδιά οδηγήθηκαν σταδιακά σε έναν κοινό προβληματισμό σχετικά με τη διαχείριση του νερού και τα πλημμυρικά φαινόμενα. Για να διερευνήσουν τις υποθέσεις τους, τα νηπιαγωγεία υλοποίησαν το πείραμα «Πού πάει το νερό;». Χρησιμοποιώντας ποτιστήρι, τα παιδιά έριξαν νερό σε διαφορετικές επιφάνειες: σε δοχεία με χώμα και φύλλα που προσομοιάζουν ένα φυσικό περιβάλλον με βλάστηση και σε λείες, αδιαπέραστες επιφάνειες. Μέσα από την παρατήρηση των αποτελεσμάτων διαπίστωσαν ότι το νερό απορροφάται διαφορετικά ανάλογα με το έδαφος, ενώ σε επιφάνειες χωρίς βλάστηση ή διαπερατότητα συσσωρεύεται και ρέει γρηγορότερα. Με τον τρόπο αυτό προσέγγισαν βιωματικά τις έννοιες της απορρόφησης και της επιφανειακής απορροής, συνδέοντας τις παρατηρήσεις τους με τις συνέπειες των πυρκαγιών και των αστικών κατασκευών στη δημιουργία πλημμυρικών φαινομένων.

Πειραματιζόμαστε για να ανακαλύψουμε πού πάει το νερό όταν βρέχει. 

Η φάση του προσδιορισμού του προβλήματος ολοκληρώθηκε με καταιγισμό ιδεών γύρω από το ερώτημα «Θα μπορούσαμε να σχεδιάσουμε κάτι εμείς ώστε να μην υπάρχουν πλημμύρες;». Σε ένα περιβάλλον ελεύθερης έκφρασης, όλες οι προτάσεις των παιδιών καταγράφηκαν και αξιοποιήθηκαν ως πολύτιμες αφετηρίες για τα επόμενα στάδια της διαδικασίας. Μέσα από την παρατήρηση, τον πειραματισμό, τη σύνδεση με προσωπικά βιώματα και τον διάλογο, τα παιδιά κατανόησαν βαθύτερα το πρόβλημα και ανέπτυξαν την αίσθηση ότι μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην αναζήτηση λύσεων για ζητήματα που αφορούν την κοινότητά τους.

3ο Βήμα: Ιδεασμός (Ideate)

Αφού τα παιδιά κατανόησαν το πρόβλημα των πλημμυρών και τις αιτίες που το προκαλούν, πέρασαν στο δεύτερο στάδιο της διαδικασίας σχεδιαστικής σκέψης, αναζητώντας και διερευνώντας πιθανές λύσεις. Κοινή αφετηρία για όλα τα σχολεία αποτέλεσε η γνωριμία με μια πραγματική και διεθνώς αναγνωρισμένη πρακτική αστικού σχεδιασμού, τις Πλατείες Νερού (Water Squares). Μέσα από φωτογραφικό υλικό και αφηγηματική παρουσίαση του παραδείγματος του Ρότερνταμ, τα παιδιά γνώρισαν έναν χώρο που όταν δεν βρέχει λειτουργεί ως πλατεία παιχνιδιού και συνάντησης, ενώ κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων συγκρατεί προσωρινά το νερό, συμβάλλοντας στην πρόληψη πλημμυρικών φαινομένων. 

Πλατείες νερού

Κατά την παρατήρηση των εικόνων αξιοποιήθηκαν ανοιχτά ερωτήματα όπως «Τι βλέπετε;», «Είναι πλατεία ή λίμνη;», «Τι γίνεται όταν δεν βρέχει;» και «Τι γίνεται όταν βρέχει πολύ;», ενθαρρύνοντας τα παιδιά να ανακαλύψουν μόνα τους τη διττή λειτουργία του χώρου. Με τον τρόπο αυτό ήρθαν σε επαφή με μια λύση που συνδυάζει την προστασία από τις πλημμύρες με την αξιοποίηση του δημόσιου χώρου, διευρύνοντας την αντίληψή τους για τον τρόπο με τον οποίο ο σχεδιασμός μπορεί να αντιμετωπίσει πραγματικά προβλήματα των πόλεων. Στη συνέχεια, όλα τα παιδιά ανέλαβαν τον ρόλο του σχεδιαστή, του μηχανικού και του αρχιτέκτονα μέσα από ένα κοινό αυθεντικό σενάριο: «Ο Δήμος μάς ζήτησε να σχεδιάσουμε μια πλατεία που να βοηθά το νερό της βροχής». Η ανάθεση ενός ρόλου με πραγματικό κοινωνικό νόημα ενίσχυσε τη συμμετοχή τους και έδωσε σκοπό στη μαθησιακή διαδικασία, καθώς τα παιδιά κλήθηκαν να προτείνουν λύσεις για ένα πρόβλημα που είχαν ήδη αναγνωρίσει ως σημαντικό για την κοινότητά τους. 

Εργαζόμενα σε μικρές ομάδες, παρήγαγαν ιδέες για τη δική τους Πλατεία Νερού, αξιοποιώντας υποστηρικτικά ερωτήματα που λειτούργησαν ως γνωστική σκαλωσιά: «Πού θα μαζεύεται το νερό;», «Πού θα παίζουν τα παιδιά;», «Θα υπάρχουν δέντρα και φυτά;», «Πώς θα φεύγει το νερό μετά τη βροχή;». Οι ιδέες των παιδιών περιλάμβαναν χώρους συγκέντρωσης νερού, κανάλια απορροής, δέντρα, κήπους, γέφυρες, παιδικές χαρές και κατασκευές που θα βοηθούσαν το νερό να επιστρέφει στο έδαφος χωρίς να δημιουργεί πλημμύρες. 

Οι ομάδες σχεδιάζουν

Κάθε ομάδα παρουσίασε τις προτάσεις της στην ολομέλεια, εξηγώντας τις επιλογές της και επιχειρηματολογώντας για τη χρησιμότητά τους. Στη συνέχεια, οι ιδέες καταγράφηκαν και οργανώθηκαν σε κοινό πίνακα διπλής εισόδου, όπου τα παιδιά εντόπισαν ομοιότητες, διαφορές και επαναλαμβανόμενα στοιχεία. 

Οι ομάδες παρουσιάζουν

Μέσα από διαδικασίες συζήτησης, ομαδοποίησης και ψηφοφορίας επέλεξαν εκείνα τα χαρακτηριστικά που θεωρούσαν πιο λειτουργικά και αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Με τον τρόπο αυτό πέρασαν σταδιακά από την αποκλίνουσα στη συγκλίνουσα σκέψη, βιώνοντας παράλληλα μια πρώιμη εμπειρία συνεργασίας, συλλογικής διαπραγμάτευσης και δημοκρατικής λήψης αποφάσεων.

Οι ομάδες συναποφασίζουν

Η φάση αυτή επέτρεψε στα παιδιά να συνδέσουν τη δημιουργικότητα με την επίλυση προβλημάτων, να κατανοήσουν ότι οι λύσεις προκύπτουν μέσα από τη διερεύνηση και τη συνεργασία και να διαμορφώσουν τις πρώτες κοινές σχεδιαστικές προτάσεις που θα αποτελούσαν τη βάση για το επόμενο στάδιο της κατασκευής και του πρωτοτύπου.

4ο Βήμα: Πρωτοτυποποίηση (Prototype)

Οι ιδέες των παιδιών μετασχηματίστηκαν σε μια τρισδιάστατη μακέτα, η οποία λειτούργησε ως πρωτότυπο (prototype) του χώρου που σχεδίασαν. Σύμφωνα με την προσέγγιση Reggio Emilia, το μαθησιακό περιβάλλον και ο χώρος αναγνωρίζονται ως «τρίτος δάσκαλος», καθώς υποστηρίζουν τη διερεύνηση, την αλληλεπίδραση και την οικοδόμηση της γνώσης. Στο πλαίσιο αυτό, η κατασκευή της μακέτας και η αξιοποίηση ποικίλων υλικών προσέφεραν στα παιδιά ευκαιρίες να εκφράσουν τις ιδέες τους, να πειραματιστούν με διαφορετικές λύσεις και να μετατρέψουν αφηρημένες έννοιες σε απτές αναπαραστάσεις.

Οι ομάδες κατασκευάζουν

Η εργασία οργανώθηκε συνεργατικά μέσα από την ανάληψη ρόλων που αντιστοιχούσαν σε επαγγέλματα του αστικού σχεδιασμού. Οι πολεοδόμοι ανέλαβαν τη χωροθέτηση των επιμέρους λειτουργιών του χώρου, οι αρχιτέκτονες αθλητικών εγκαταστάσεων σχεδίασαν τις περιοχές άθλησης, οι σχεδιαστές/τριες ξεκούρασης πρότειναν λύσεις για την ανάπαυση και την άνετη παραμονή των επισκεπτών, οι κηπουροί διαμόρφωσαν τις πράσινες ζώνες και οι μηχανικοί νερού οργάνωσαν τα συστήματα ύδρευσης και άρδευσης. Η κατανομή των ρόλων ενίσχυσε τη θετική αλληλεξάρτηση και την ατομική υπευθυνότητα, ενώ λειτούργησε ως εργαλείο διαφοροποιημένης διδασκαλίας, επιτρέποντας σε κάθε παιδί να συνεισφέρει με βάση τα ενδιαφέροντα και τις δεξιότητές του.

Οι μακέτες των σχολείων

 

5ο Βήμα: Δοκιμή και Διάχυση (Test & Share)

Τα παιδιά επιστρέφουν στις μακέτες τους με κριτική και αναστοχαστική διάθεση, επανεξετάζοντας τις αρχικές τους επιλογές και προχωρώντας σε βελτιώσεις τόσο αισθητικού όσο και λειτουργικού χαρακτήρα. Πρόσθεσαν νέα στοιχεία, αναδιαμόρφωσαν υπάρχοντα μέρη της κατασκευής και συζήτησαν τρόπους με τους οποίους η Πλατεία Νερού θα μπορούσε να εξυπηρετεί καλύτερα τον σκοπό της. Μέσα από αυτή τη διαδικασία βίωσαν την επαναληπτική φύση του σχεδιασμού, κατανοώντας ότι μια λύση μπορεί να εξελίσσεται και να βελτιώνεται μέσα από συνεχείς δοκιμές και αναθεωρήσεις.

Εμπλουτίζοντας τις μακέτες

Στη συνέχεια, έλεγξαν τη λειτουργικότητα των κατασκευών τους πραγματοποιώντας δοκιμές με νερό. Χρησιμοποιώντας απλικατέρ, προσομοίωσαν τη βροχόπτωση και παρατήρησαν την πορεία του νερού στη μακέτα, καταγράφοντας πού συγκεντρώνεται, πού απορροφάται και πώς απομακρύνεται. Με τον τρόπο αυτό ολοκλήρωσαν έναν πλήρη κύκλο διερεύνησης: διατύπωση υπόθεσης, δοκιμή, παρατήρηση, αναστοχασμός και εξαγωγή συμπερασμάτων.

Δοκιμάζοντας τις μακέτες

Η διαδικασία εμπλουτίστηκε με δραστηριότητες εκπαιδευτικής ρομποτικής και φυσικού προγραμματισμού. Αρχικά, αξιοποιήθηκε το κιτ εφευρέσεων Makey Makey, μέσω του οποίου τα παιδιά διερεύνησαν διαδραστικούς τρόπους παρουσίασης της κατασκευής τους και σύνδεσαν φυσικά υλικά με ψηφιακές λειτουργίες. Παράλληλα, το Blue-Bot ανέλαβε συμβολικά τον ρόλο του «ρομπότ επιθεωρητή» της Πλατείας Νερού, ακολουθώντας διαδρομές ελέγχου στα βασικά σημεία της κατασκευής και εντοπίζοντας τις υποδομές που είχαν σχεδιάσει οι μικροί μηχανικοί.

Αλγοριθμικές διαδρομές

Τέλος, τα παιδιά σχεδίασαν σε ζευγάρια την κάτοψη της Πλατείας Νερού, αποτύπωσαν τα σημαντικότερα σημεία της σε πλέγμα και προγραμμάτισαν το Tale-Bot να κινηθεί στις επιλεγμένες διαδρομές. Καθώς το ρομπότ μετακινούνταν, τα ίδια αναλάμβαναν τον ρόλο του ξεναγού, εξηγώντας τη λειτουργία κάθε στοιχείου της πλατείας, τον τρόπο διαχείρισης του νερού και τη συμβολή του στην πρόληψη πλημμυρικών φαινομένων.

 

Αλγοριθμικές διαδρομές

Μέσα από τη διαδικασία αυτή καλλιεργήθηκαν δεξιότητες υπολογιστικής σκέψης, αλγοριθμικής αλληλουχίας, χωρικού προσανατολισμού, επίλυσης προβλημάτων και αποσφαλμάτωσης, ενώ παράλληλα ενισχύθηκαν η επικοινωνία, η συνεργασία και η ικανότητα παρουσίασης και τεκμηρίωσης των ιδεών τους.

Η τελευταία φάση του έργου αφορούσε τη διάχυση των αποτελεσμάτων και την επικοινωνία της μαθησιακής εμπειρίας στην ευρύτερη σχολική και εκπαιδευτική κοινότητα. Η διάχυση αποτέλεσε ουσιαστικό μέρος της διαδικασίας, καθώς έδωσε στα παιδιά τη δυνατότητα να μοιραστούν τις ιδέες, τις ανακαλύψεις και τις προτάσεις τους για τη βιώσιμη διαχείριση των όμβριων υδάτων, αναλαμβάνοντας ενεργό ρόλο ως μικροί πολίτες και φορείς αλλαγής. Αρχικά, πραγματοποιήθηκε παρουσίαση του έργου στους γονείς και κηδεμόνες των μαθητών, κατά την οποία παρουσιάστηκαν τα στάδια της διερεύνησης, οι μακέτες που κατασκεύασαν τα παιδιά, τα πειράματα που υλοποιήθηκαν και τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν. Παράλληλα, αποστάλθηκε στους γονείς ψηφιακή παρουσίαση που περιλάμβανε φωτογραφικό υλικό, στιγμιότυπα από τις δράσεις και τις δημιουργίες των παιδιών, ώστε να ενημερωθούν αναλυτικά για την πορεία και τα αποτελέσματα του έργου. 

Επιπλέον, δημιουργήθηκαν άρθρα και αναρτήσεις στις ιστοσελίδες των συμμετεχόντων σχολείων, με στόχο την ενημέρωση της τοπικής κοινότητας και την ανάδειξη της εκπαιδευτικής αξίας του προγράμματος. Μέσα από τις δημοσιεύσεις αυτές αναδείχθηκε η σημασία των Λύσεων Βασισμένων στη Φύση (Nature Based Solutions), η σύνδεσή τους με την κλιματική ανθεκτικότητα των πόλεων και ο ενεργός ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν ακόμη και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας στην αναζήτηση βιώσιμων λύσεων. Η διάχυση του έργου θα συνεχιστεί με την αποστολή της παρούσας εργασίας στο 4ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα «Οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης στην Εκπαίδευση», προκειμένου να παρουσιαστούν τα αποτελέσματα της δράσης στην ευρύτερη εκπαιδευτική και επιστημονική κοινότητα. Παράλληλα, προβλέπεται η αξιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για την περαιτέρω προβολή του έργου, ενισχύοντας τη διάχυση καλών πρακτικών και τη δημιουργία δικτύων συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων. 

Μέσα από τη διαδικασία της διάχυσης, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν το έργο τους σε πραγματικό κοινό, να νιώσουν υπερηφάνεια για τις δημιουργίες τους και να αντιληφθούν ότι οι ιδέες τους μπορούν να έχουν αξία και απήχηση πέρα από τα όρια της σχολικής τάξης. 

Συμπεράσματα

Η υλοποίηση του έργου ανέδειξε ότι τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικά σε σύνθετες διαδικασίες διερεύνησης και επίλυσης προβλημάτων όταν τους παρέχονται κατάλληλα μαθησιακά περιβάλλοντα, αυθεντικά ερεθίσματα και ευκαιρίες ενεργητικής συμμετοχής. Μέσα από τις δραστηριότητες του έργου προσεγγίστηκαν ουσιαστικά πολλοί από τους 17 Στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης. Ο Στόχος 4 «Ποιοτική Εκπαίδευση» υλοποιήθηκε μέσω καινοτόμων, διερευνητικών και συμμετοχικών μαθησιακών εμπειριών που καλλιέργησαν γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις για τη βιωσιμότητα. 

Σημαντική διάσταση του έργου αποτέλεσε και η προώθηση της συμπερίληψης και της ισότιμης συμμετοχής όλων των παιδιών, ανεξάρτητα από φύλο, ενδιαφέροντα ή ατομικές δυνατότητες. Η οργάνωση των δραστηριοτήτων σε συνεργατικές ομάδες, η ανάληψη διαφορετικών ρόλων και η αξιοποίηση ποικίλων τρόπων έκφρασης επέτρεψαν σε κάθε παιδί να συμβάλει ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Αξιοσημείωτη ήταν και η ουσιαστική συμμετοχή των κοριτσιών σε όλες τις φάσεις του έργου, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων που σχετίζονταν με τη μηχανική, τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την εκπαιδευτική ρομποτική. Με τον τρόπο αυτό αμφισβητήθηκαν στερεοτυπικές αντιλήψεις σχετικά με τα γνωστικά αντικείμενα STEM και δημιουργήθηκαν ευκαιρίες ίσης πρόσβασης και συμμετοχής για όλα τα παιδιά. Το έργο συνέβαλε έτσι στην καλλιέργεια κουλτούρας ισότητας, σεβασμού της διαφορετικότητας και μείωσης των ανισοτήτων, σε πλήρη συνάφεια με τον Στόχο 5 «Ισότητα των Φύλων» και τον Στόχο 10 «Λιγότερες Ανισότητες» των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Εφαρμόζοντας τη μεθοδολογία της σχεδιαστικής σκέψης, οι μαθητές/τριες ξέφυγαν από την απλή θεωρητική προσέγγιση ενός περιβαλλοντικού προβλήματος και λειτούργησαν ως επιστήμονες και σχεδιαστές, αναπτύσσοντας και αξιολογώντας οι ίδιοι εφαρμόσιμες λύσεις.

Η πορεία του έργου ανέδειξε τη σύνδεση ανάμεσα σε ζητήματα που σχετίζονται με τον κύκλο του νερού, τη διαχείριση των όμβριων υδάτων, τον ρόλο της βλάστησης στη συγκράτηση του νερού και τη σύνδεση μεταξύ δασικών πυρκαγιών και πλημμυρικών φαινομένων. Μέσα από παρατηρήσεις, πειραματισμούς, συγκρίσεις και δοκιμές, τα παιδιά οικοδόμησαν γνώσεις βασισμένες στην προσωπική εμπειρία και στην ανακάλυψη, αναπτύσσοντας παράλληλα δεξιότητες επιστημονικής διερεύνησης, όπως η διατύπωση υποθέσεων, η συλλογή δεδομένων, η παρατήρηση και η εξαγωγή συμπερασμάτων. Ο Στόχος 6 «Καθαρό Νερό και Αποχέτευση» αναδείχθηκε μέσα από τη μελέτη του κύκλου του νερού, της διαχείρισης των όμβριων υδάτων και της σημασίας της ορθολογικής αξιοποίησης των υδάτινων πόρων. Ο Στόχος 11 «Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες» αποτέλεσε κεντρικό άξονα του έργου, καθώς τα παιδιά σχεδίασαν λύσεις βασισμένες στη φύση για πιο ανθεκτικούς και φιλικούς αστικούς χώρους. Παράλληλα, προσεγγίστηκε ο Στόχος 13 «Δράση για το Κλίμα» μέσα από τη διερεύνηση των συνεπειών των δασικών πυρκαγιών και των πλημμυρικών φαινομένων, καθώς και ο Στόχος 15 «Ζωή στη Στεριά» μέσω της κατανόησης του ρόλου των δασών και της βλάστησης στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας. 

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή του έργου στην ανάπτυξη δεξιοτήτων του 21ου αιώνα. Τα παιδιά εργάστηκαν συνεργατικά, διαπραγματεύτηκαν ιδέες, ανέλαβαν ρόλους, έλαβαν συλλογικές αποφάσεις και ανέπτυξαν ικανότητες επικοινωνίας και επιχειρηματολογίας. Παράλληλα, καλλιέργησαν τη δημιουργική και κριτική σκέψη, καθώς κλήθηκαν να σχεδιάσουν πρωτότυπες λύσεις, να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητά τους και να προτείνουν βελτιώσεις μέσα από επαναλαμβανόμενους κύκλους αναστοχασμού.

Η ενσωμάτωση της εκπαιδευτικής ρομποτικής και των ανοιχτών τεχνολογιών εμπλούτισε τη μαθησιακή διαδικασία, προσφέροντας στα παιδιά ευκαιρίες ανάπτυξης υπολογιστικής σκέψης, χωρικού προσανατολισμού, αλγοριθμικής λογικής και δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων. Η χρήση εργαλείων όπως το Makey Makey, το Blue-Bot και το Tale-Bot λειτούργησε ως γέφυρα ανάμεσα στο φυσικό και τον ψηφιακό κόσμο, ενισχύοντας τη διερευνητική και βιωματική μάθηση.

Παράλληλα, η συνεργασία των τριών νηπιαγωγείων προσέδωσε στο έργο μια ιδιαίτερα σημαντική διάσταση δικτύωσης και συλλογικής μάθησης. Παρότι τα παιδιά ξεκίνησαν από διαφορετικές τοπικές εμπειρίες, το καμένο δάσος, τον αστικό ιστό και την παράκτια ζώνη, κατέληξαν να αναγνωρίσουν ότι πρόκειται για διαφορετικές όψεις του ίδιου περιβαλλοντικού ζητήματος. Η συνειδητοποίηση ότι το νερό ακολουθεί μια ενιαία διαδρομή από το βουνό προς την πόλη και τη θάλασσα συνέβαλε στην ανάπτυξη συστημικής σκέψης και στην κατανόηση της αλληλεξάρτησης φυσικών και ανθρωπογενών οικοσυστημάτων. Επιπροσθέτως συνέβαλαν στην προώθηση του Στόχου 17 «Συνεργασίες για τους Στόχους», αναδεικνύοντας τη σημασία των δικτύων συνεργασίας για την αντιμετώπιση κοινών περιβαλλοντικών και κοινωνικών προκλήσεων. 

Εξίσου σημαντική ήταν η καλλιέργεια στάσεων περιβαλλοντικής υπευθυνότητας και ενεργού πολιτειότητας. Τα παιδιά άρχισαν να αντιλαμβάνονται ότι οι περιβαλλοντικές προκλήσεις δεν αποτελούν ζητήματα που αφορούν μόνο τους ενήλικες ή τους ειδικούς, αλλά πεδία στα οποία μπορούν και τα ίδια να συμμετέχουν με ιδέες, προτάσεις και δράσεις. Μέσα από τον ρόλο του/της «μηχανικού» και του/της «σχεδιαστή» ένιωσαν ότι μπορούν να συμβάλλουν θετικά στη βελτίωση του τόπου όπου ζουν.

Τέλος, η συνεχής παιδαγωγική τεκμηρίωση και η διαμορφωτική αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου ανέδειξαν όχι μόνο τη γνωστική εξέλιξη των παιδιών αλλά και την ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης, της αυτενέργειας και της αίσθησης του ανήκειν σε μια κοινότητα που συνεργάζεται για έναν κοινό σκοπό. Το έργο επιβεβαίωσε ότι η εκπαίδευση για τη βιώσιμη ανάπτυξη στην προσχολική ηλικία μπορεί να είναι ουσιαστική, βιωματική και μετασχηματιστική, όταν συνδέεται με πραγματικά προβλήματα, αξιοποιεί τη δύναμη της συνεργασίας και δίνει στα παιδιά χώρο να φανταστούν, να δημιουργήσουν και να δράσουν ως ενεργοί πολίτες του σήμερα.