Ανοιχτό Λογισμικό για την Άμεση Δημοκρατία στο Σχολείο και την Τοπική Κοινότητα
8ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση
1ο ΕΠΑ.Λ. Καβάλας – Γ΄ τάξη
Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Ιωάννης Δαγκουλής
Περίοδος υλοποίησης: Ιανουάριος – Μάιος 2026
Σύνοψη
Στο πλαίσιο του μαθήματος «Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Διαδικτυακών Εφαρμογών», η μαθητική μας ομάδα μελέτησε, αξιολόγησε και εφάρμοσε πιλοτικά ανοιχτό λογισμικό (ΕΛ/ΛΑΚ) για την υποστήριξη της συμμετοχικής δημοκρατίας. Στόχος ήταν να διερευνηθεί πώς εργαλεία όπως τα Loomio και Decidim μπορούν να αξιοποιηθούν στο σχολείο και την τοπική κοινότητα.
Το έργο συνδύασε θεωρητική μελέτη (έννοιες άμεσης δημοκρατίας, διεθνή παραδείγματα), επίσκεψη πεδίου (Δημαρχείο Καβάλας) και πιλοτική εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων (Loomio, ZEUS, e-me).
Θεωρητικό πλαίσιο – Τι είναι η Άμεση Δημοκρατία
Ορισμός
Άμεση δημοκρατία (ή συμμετοχική δημοκρατία) είναι το πολίτευμα στο οποίο οι πολίτες αποφασίζουν απευθείας για τους νόμους και τις πολιτικές, χωρίς ενδιάμεσους εκπροσώπους. Αντίθετα, στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία οι πολίτες εκλέγουν αντιπροσώπους που αποφασίζουν για λογαριασμό τους.
Ιστορικές μορφές
- Αρχαία Αθήνα (5ος-4ος αι. π.Χ.): Η «Εκκλησία του Δήμου» συνεδρίαζε τακτικά. Όλοι οι ελεύθεροι άνδρες πολίτες μπορούσαν να μιλήσουν, να προτείνουν νόμους και να ψηφίσουν.
- Νεότερη Ελβετία: Από τον 19ο αιώνα, η Ελβετία συνδυάζει αντιπροσωπευτική δημοκρατία με ισχυρούς μηχανισμούς άμεσης συμμετοχής (δημοψηφίσματα, λαϊκές πρωτοβουλίες).
Πλεονεκτήματα & Μειονεκτήματα
| Πλεονεκτήματα | Μειονεκτήματα/Προκλήσεις |
|---|---|
| Νομιμοποίηση αποφάσεων | Απαιτείται χρόνος και γνώση από τους πολίτες |
| Ενεργή πολιτική παιδεία | Κίνδυνος συναισθηματισμού και προπαγάνδας |
| Έλεγχος εξουσίας – μείωση διαφθοράς | Ανάγκη προστασίας μειοψηφιών |
Η ψηφιακή διάσταση
Η τεχνολογία μπορεί να μειώσει το πρόβλημα του «χρόνου & γνώσης» μέσω:
- Ασύγχρονης συμμετοχής (κινητό, υπολογιστής)
- Κλιμάκωσης (εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες ταυτόχρονα)
- Διαφάνειας (ελέγξιμος κώδικας ανοιχτού λογισμικού)
Εκπαιδευτικοί Στόχοι – Παιδαγωγικά αποτελέσματα
Σκοπός 1: Κατανόηση του θεωρητικού πλαισίου
Τι κάναμε: Οι μαθητές χωρίστηκαν σε 4 ομάδες και εργάστηκαν στην πλατφόρμα e-me μελετώντας την άμεση δημοκρατία, τις διαφορές από την αντιπροσωπευτική και διεθνή παραδείγματα (Ελβετία, Βαρκελώνη).
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα: Οι μαθητές παρήγαγαν γραπτό υλικό και το παρουσίασαν στην τάξη, αποκτώντας εποπτική αντίληψη των πολιτειακών μοντέλων.
Σκοπός 2: Βιωματική επαφή με τον χώρο λήψης αποφάσεων
Τι κάναμε: Επίσκεψη στο Δημαρχείο Καβάλας και χρήση της αίθουσας του Δημοτικού Συμβουλίου. Συνάντηση με τον Αντιδήμαρχο και τον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Νεολαίας.
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα: Οι μαθητές βίωσαν τον πραγματικό χώρο λήψης αποφάσεων για την πόλη τους.
Σκοπός 3: Εγκατάσταση και διαχείριση πλατφόρμας ανοιχτού λογισμικού
Τι κάναμε: Η μαθητική ομάδα ανέλαβε πλήρως την εγκατάσταση και ρύθμιση του Loomio σε server:
- Χρήση Docker για τις υπηρεσίες (web server, βάση δεδομένων)
- Παραμετροποίηση περιβάλλοντος (μεταβλητές, ασφάλεια, SSL)
- Εγκατάσταση και ρύθμιση mail server
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα: Οι μαθητές απέκτησαν πρακτικές δεξιότητες σε containerization, διαχείριση server και συντονισμό υποσυστημάτων.
Σκοπός 4: Πρακτική εξάσκηση σε εργαλεία άμεσης δημοκρατίας
Τι κάναμε: Πιλοτική χρήση του Loomio. Οι μαθητές εγγράφηκαν μέσω κρυφού link εγγραφής που κοινοποιήθηκε από την ιστοσελίδα του σχολείου και ψήφισαν σε πραγματική ψηφοφορία (6 προτάσεις βελτίωσης του σχολείου).
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα: Οι μαθητές κατανόησαν στην πράξη τα πλεονεκτήματα (ταχύτητα, διαφάνεια) και τις προκλήσεις (πιστοποίηση χρηστών) των ψηφιακών εργαλείων.
Σκοπός 5: Ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας και ψηφιακού γραμματισμού
Τι κάναμε: Χρήση τριών πλατφορμών ανοιχτού λογισμικού (Loomio, ZEUS, e-me). Οι μαθητές συνεργάστηκαν εξ αποστάσεως, διαχειρίστηκαν λογαριασμούς και συνέκριναν εργαλεία.
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα: Οι μαθητές απέκτησαν εμπειρία σε πραγματικά εργαλεία ψηφιακής συνεργασίας και διαβούλευσης.
Σκοπός 6: Τεκμηρίωση και διάχυση του έργου
Τι κάναμε: Δημιουργήσαμε αποθετήριο στο GitHub, ιστοσελίδα μέσω GitHub Pages, φάκελο με φωτογραφίες (χωρίς προσωπικά δεδομένα) και οδηγίες εγκατάστασης.
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα: Οι μαθητές εξοικειώθηκαν με την πρακτική του ανοιχτού κώδικα και της τεκμηρίωσης.
Άδειες χρήσης: Όλο το λογισμικό είναι FOSS (GNU AGPLv3 για Loomio). Το παραγόμενο υλικό διατίθεται με άδεια Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0).
Παραδοτέα
| # | Παραδοτέο | Κατάσταση |
|---|---|---|
| 1 | Έκθεση σύγκρισης ανοιχτών πλατφορμών (Loomio, Decidim, LiquidFeedback, Polis) | ✅ |
| 2 | Σενάριο χρήσης σε σχολικό περιβάλλον | ✅ |
| 3 | Πιλοτική εφαρμογή ψηφοφορίας/διαβούλευσης με Loomio | ✅ |
| 4 | Παρουσίαση αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων | ✅ |
| 5 | Τεκμηρίωση ανοιχτού κώδικα & οδηγίες εγκατάστασης | ✅ |
Επίσκεψη στο Δημαρχείο Καβάλας (30/04/2026)
Πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική επίσκεψη στο Δημαρχείο Καβάλας, όπου συναντηθήκαμε με:
- κ. Χριστόδουλο Μιχαλάκη – Αντιδήμαρχο Παιδείας και Προσχολικής Αγωγής
- κ. Θάλεια Χωρινού – Προϊσταμένη Τμήματος Προγραμματισμού & Επιχειρησιακού Σχεδιασμού
- κ. Ιωάννη Μιχαηλίδη – Πρόεδρο Δημοτικού Συμβουλίου Νεολαίας Καβάλας
Βασικά συμπεράσματα
- Ο Δήμος Καβάλας υλοποιεί τη δράση «Kavala Urban Center – Σχέδιο Πόλις» για συμμετοχικό σχεδιασμό.
- Ως καταλληλότερα ψηφιακά εργαλεία προτάθηκαν τα Loomio και Decidim.
- Το Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας έχει ατονήσει λόγω έλλειψης κινήτρων. Προτάθηκε πειραματική χρήση του Loomio σε συνεργασία με το σχολείο.
Ψηφιακά εργαλεία που αξιοποιήθηκαν
| Εργαλείο | Σκοπός | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|
| Loomio | Συνεργατική λήψη αποφάσεων, διαβούλευση | Πιλοτική εφαρμογή (βλ. παρακάτω) |
| ZEUS (GRNET) | Ηλεκτρονική ψηφοφορία με ακεραιότητα | Δοκιμαστική ψηφοφορία στην τάξη |
| e-me (ΠΣΔ) | Πλατφόρμα συνεργασίας, διαχείριση εργασιών | Καταμερισμός θεωρητικών ενοτήτων σε 4 ομάδες |
Το e-me είναι προϊόν ανοιχτού κώδικα (FOSS) και το χρησιμοποιήσαμε για ανάθεση και υποβολή θεωρητικών ενοτήτων.
Οργάνωση εργασιών – Ομάδες μαθητών στο e-me
Για τη θεωρητική προετοιμασία, οι μαθητές χωρίστηκαν σε 4 ομάδες. Η οργάνωση έγινε μέσω e-me.
| Ομάδα | Θέμα | Παραδοτέο |
|---|---|---|
| 1 | Θεωρητικό πλαίσιο – Άμεση Δημοκρατία | Κείμενο + παρουσίαση |
| 2 | Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση – Ψηφοφορίες | Παρουσίαση + μελέτη ZEUS |
| 3 | Διαβούλευση & Συλλογικές Αποφάσεις | Παρουσίαση + δοκιμή σεναρίου |
| 4 | Συμμετοχική Δημοκρατία & Τοπική Κοινότητα | Κείμενο + προτάσεις για Δήμο |
Πιλοτική εφαρμογή – Loomio
Εγκατάσταση
Το Loomio εγκαταστάθηκε σε αυτο-φιλοξενούμενη έκδοση:
🔗 https://loomio.kvln.online
Διαδικασία συμμετοχής
Δημιουργήθηκε κρυφό link εγγραφής από το Loomio, το οποίο κοινοποιήθηκε μέσω της ιστοσελίδας του σχολείου για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Οι μαθητές εγγράφηκαν μόνοι τους χρησιμοποιώντας τα προσωπικά τους email.
Σενάριο ψηφοφορίας
Ζητήθηκε από τους μαθητές να αξιολογήσουν 6 προτάσεις βελτίωσης του σχολείου με score poll (1-5). 
| Πρόταση | Πόντοι | Μ.Ο. |
|---|---|---|
| Ημερίδα Επαγγελματικού Προσανατολισμού | 153 | 4.03 |
| Ενημέρωση για Βία στο Σχολείο | 138 | 3.63 |
| Σύλλογος Αποφοίτων | 128 | 3.37 |
| Μηνιαία Βράβευση Μαθητή | 125 | 3.29 |
| Χορός – Τελετή Αποφοίτησης | 124 | 3.26 |
| Θεσμός «Μέντορας» | 108 | 2.84 |
Συμμετοχή: 38 μαθητές (από τους 345 του σχολείου) – λόγω πειραματικής φάσης στο τέλος της χρονιάς.
Λειτουργία από κινητό
Δοκιμάστηκε από κινητά τηλέφωνα. Η εμπειρία ήταν πλήρως λειτουργική.
Αντίδραση μαθητών
- Το Loomio έγινε άμεσα κατανοητό από το 15μελές Μαθητικό Συμβούλιο.
- Κρίθηκε ταχύτερο και διαφανέστερο από την υπάρχουσα διαδικασία ενημέρωσης ανά τάξη.
- Το 15μελές ζήτησε να χρησιμοποιηθεί το εργαλείο από την επόμενη σχολική χρονιά.
Επέκταση
- Ο Διευθυντής του σχολείου ενδιαφέρθηκε για χρήση του Loomio από τον Σύλλογο Διδασκόντων.
- Βρισκόμαστε σε συζητήσεις με την ΕΛΜΕ Καβάλας για πιλοτική χρήση.
Πρόταση για τον Δήμο Καβάλας: Decidim
Το Decidim είναι πλατφόρμα συμμετοχικής δημοκρατίας ανοιχτού κώδικα, που χρησιμοποιείται από 400+ πόλεις παγκοσμίως (π.χ. Βαρκελώνη). Η μελέτη μας έδειξε ότι η ενσωμάτωσή του στον Δήμο Καβάλας θα απαιτούσε σημαντική προσπάθεια και αναδιοργάνωση υπηρεσιών, γι’ αυτό δεν προβλέπεται στο άμεσο μέλλον.
Αντ’ αυτού, προτάθηκε πειραματική χρήση του Loomio για το Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας, σε συνεργασία με το σχολείο.
Συμπεράσματα
- Η τεχνολογία λειτουργεί – το Loomio εγκαταστάθηκε και χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία.
- Η συμμετοχή χρειάζεται σχεδιασμό – η πειραματική φάση στο τέλος της χρονιάς είχε περιορισμένη συμμετοχή (38 μαθητές), αλλά το 15μελές ζήτησε χρήση από την επόμενη χρονιά.
- Το εργαλείο έχει ζήτηση – από μαθητές, Διευθυντή και ΕΛΜΕ.
- Ανοιχτό λογισμικό: πλεονεκτήματα σε κόστος, διαφάνεια και ιδιοκτησία δεδομένων.
Ευχαριστίες
Ευχαριστούμε τον Δήμο Καβάλας και ιδιαίτερα τον κ. Χριστόδουλο Μιχαλάκη, την κ. Θάλεια Χωρινού και τον κ. Ιωάννη Μιχαηλίδη για την υποδοχή και τη συνεργασία.
Σύνδεσμοι
- 🔗 GitHub repository
- 🔗 GitHub Pages (site έργου)
- 🔗 Ιστολόγιο e-me (αρχική παρουσίαση)
- 🔗 Loomio πιλοτική εγκατάσταση
- 🔗 ZEUS – GRNET
- 🔗 Decidim
Το έργο υλοποιήθηκε με χρήση αποκλειστικά ανοιχτού λογισμικού (FOSS) και είναι διαθέσιμο προς αξιοποίηση.